GİB Duyurusu: Küresel ATV Bildirim Formu (Veri Beyanı) Aktifleşti
Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından yayımlanan son tebliğlerle; Pillar 2 kapsamına giren çok uluslu işletmelerin doldurması gereken Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (Küresel ATV) Beyannamesi ve Bildirim Formu altyapısı devreye alınmıştır.
Kapsamdaki işletmelerin, güvenli liman (safe harbour) istisnası talep etseler dahi, OECD standartlarındaki bu karmaşık veri noktalarını (Data Points) BTRANS veya Dijital Vergi Dairesi üzerinden eksiksiz beyan etmeleri yasal zorunluluktur.
Pillar 2 Hesaplama ve Değerleme Mantığı
Bir ülkenin genel Kurumlar Vergisi oranının yüksek olması (Örn: Türkiye'deki %25'lik genel oran), o şirketin otomatik olarak Pillar 2 testinden geçeceği anlamına gelmez. Yasal mevzuat, istisnalar ve indirimler sonrası oluşan "Efektif" vergi yükünü dikkate almaktadır:
İlgili yargı alanında ödenen kapsanan vergilerin (Covered Taxes), o ülkedeki net GloBE (Küresel Matrah) gelirine bölünmesiyle "Efektif Vergi Oranı" hesaplanır. Çıkan sonucun %15'in altında kalıp kalmadığı test edilir.
Şayet hesaplanan Efektif Vergi Oranı (Örn: %11) yasal asgari sınır olan %15'in altında kalırsa, aradaki %4'lük fark "Tamamlayıcı Vergi" olarak hesaplanır ve tahsil edilir.
Vergi yükünün zaten %15'in üzerinde olduğu ülkelerde (Side-by-Side paketi ile), ÇUİ gruplarını karmaşık Pillar 2 hesaplamalarından ve beyan sorgularından muaf tutan istisnai bir idari kolaylıktır.
OECD Analizi: Pillar 2'nin Kısa Vadeli Ekonomik (Advers) Etkileri
OECD'nin yayımladığı "Economic Impact Assessment of the Global Minimum Tax" raporuna göre, uygulamanın başladığı ilk yıl (2024-2025) verileri itibarıyla küresel çapta efektif kurumlar vergisi oranlarında %1 ila %2 oranında net bir artış (ilave vergi hasılatı) kaydedilmiştir.
Çok uluslu şirketler (ÇUİ), vergi planlamaları ve teşvik beklentileri konusunda "ayak değiştirmeye" başlamış olsalar da, asgari verginin yüksek oranlara sahip ülkelerde yatırımı ve istihdamı kısa vadede olumsuz etkilediğine dair (Advers Etki) henüz somut bir bulguya rastlanmamıştır. Ancak sistemin karmaşıklığı ciddi bir eleştiri konusudur.
Yerel Asgari Vergi (Yurt İçi) ve İstisna Çatışması
Türkiye'deki vergi sisteminin en büyük eleştiri konularından biri, Pillar 2'nin hedefi dışına çıkılarak, sadece çok uluslu şirketlere değil, tamamen yerel şirketlere de (ciro sınırı aranmaksızın) %10'luk "Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi" getirilmesidir.
Mali Müşavirlik camiası ve vergi uzmanlarına göre; vergi oranlarının zaten %25-%30 seviyelerinde olduğu Türkiye'de, yurt içi asgari verginin ana etkisi hasılatı artırmaktan ziyade, sanayici ve ihracatçı için hayati önem taşıyan (Ar-Ge, İhracat İndirimi, Serbest Bölge gibi) "masum ve gerekli istisnaları" tırpanlamak olacaktır. Bu durumun, vergi sistemini daha da karmaşık hale getirmesinden endişe edilmektedir.
Pillar 2 Beyanname ve Bildirim Süreci (Yol Haritası)
Kapsama giren çok uluslu işletmelerin (ÇUİ), yayımlanan son tebliğler ve Küresel ATV bildirim formlarına göre izlemesi gereken resmi adımlar şu şekildedir:
Adım 1: Konsolidasyon ve Kapsam Testi
Nihai ana işletmenin konsolide finansal tabloları üzerinden son 4 yılın 2'sinde 750 Milyon Euro eşiğinin aşılıp aşılmadığı test edilir. Aşılıyorsa, Türkiye'deki işletme mükellefiyet kapsamına girer.
Adım 2: Güvenli Liman (Safe Harbour) Analizi
Türkiye'deki operasyonların, Cumhurbaşkanlığı Kararı ile belirlenen Geçici veya Kalıcı "Güvenli Liman" kurallarından faydalanıp faydalanamayacağı analiz edilir. Şartlar sağlanıyorsa detaylı GloBE matrah hesaplamasından kurtulunur.
Adım 3: Küresel ATV Bildirim Formunun Sunulması
Güvenli liman istisnasından yararlanılsa dahi, efektif vergi oranlarını ve (varsa) tamamlayıcı vergi tutarlarını içeren Küresel ATV Bildirim Formu, BTRANS veya Dijital Vergi Dairesi üzerinden ilgili vergi dairesine resmi olarak iletilir.