Kritik Detay: Hesaplama Tarihindeki Belirsizlik
İşe iade davalarında "Likit (Belirli) Alacak" kuralının işlememesinin temel nedeni personelin emsal maaşının sürekli değişmesidir. İşçinin alacağı tazminat, davanın açıldığı tarihteki maaşına göre değil; aylar veya yıllar sonra davanın bitip işverenin işçiyi "işe başlatmadığı" tarihteki güncel ve emsal brüt maaşına göre hesaplanır. Bu durum yoğun bir bilirkişi incelemesi gerektirdiği için alacak baştan belli (likit) sayılamaz ve işveren icra inkar tazminatından kurtulur.
Likit (Belirli) Alacak Kavramı Nedir?
İcra ve İflas Kanunu'na göre, haksız itirazlarda %20 oranında icra inkar tazminatına hükmedilebilmesi için, alacağın "Likit", yani taraflarca üzerinde hiçbir tartışma veya bilirkişi hesabı gerektirmeyen, net ve hesaplanabilir bir alacak olması yasal zorunluluktur.
Fatura, imzalı senet, çek veya kesinleşmiş ve hiçbir yoruma mahal bırakmayan maaş hesaplamalarıdır. Buna yapılan haksız itirazlarda işveren mahkeme kararıyla doğrudan %20 tazminat öder.
Miktarının tam olarak belirlenmesi için mahkemenin bilirkişi ataması, şahitleri dinlemesi ve piyasadaki emsal ücret araştırması yapması gereken tartışmalı alacaklardır (Örn: Mobbing, Fazla Mesai).
İşe iade sonrası doğan boşta geçen süre ücreti ve tazminatlar, emsal maaş güncellemeleri nedeniyle likit sayılmaz. Bu hukuki durum şirketleri haksız icra cezalarından korur.
İşe İade Sonrası SGK Aylık Muhtasar ve Prim Beyannamesi Bildirimi
İşe iade davasının kazanılması veya Arabuluculuk aşamasında uzlaşılması sonrasında, geçmişe dönük (4 aya kadar) boşta geçen süreler için SGK bildirimlerinin eksiksiz yapılması şarttır. SGK'nın 2020/20 sayılı İşveren İşlemleri Genelgesi uyarınca prosedür şu şekildedir:
Adım 1: İşçinin Süresinde Başvurusu
Kesinleşmiş mahkeme kararının işçiye tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işçinin işe başlamak için işverene (tercihen noter ihtarname ile) resmi başvuruda bulunması zorunludur.
Adım 2: İşverenin İşe Başlatma Kararı Verip/Vermemesi
İşveren işçiyi 1 aya (30 gün) kadar işe başlatırsa; davete ilişkin tebligatın alındığı ayı takip eden ayın 26'sına kadar ek bildirgeler (Muhtasar) verilir. Eğer işveren işçiyi işe başlatmazsa; işçinin başvuru tebligatının işverene ulaştığı tarihi takip eden ayın 26'sına kadar 4 aylık prim bildirimleri SGK'ya yollanır.
Adım 3: Arabuluculuk (İlamlı) Anlaşma Bildirimi
Eğer uyuşmazlık mahkemeye gitmeden Arabuluculuk faaliyeti sonunda ilam niteliğindeki belgeyle çözüldüyse; asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgeleri, arabuluculuk anlaşma belgesinin ilam niteliği kazandığı tarihi takip eden ayın 26'sına kadar e-Sigorta kanalıyla kuruma gönderilir.
Tazminatlardan Kesilecek Vergiler ve SGK Durumu
Dava sonucunda ödenmesi gereken "İşe Başlatmama Tazminatı" (4-8 ay), niteliği gereği saf bir tazminat olduğu için üzerinden Gelir Vergisi ve SGK prim kesintisi yapılmaz (Sadece Damga Vergisi kesilir).
Ancak karara bağlanan "Boşta Geçen Süre Ücreti" (4 aya kadar) fiili bir maaş ödemesi sayıldığı için, geriye dönük olarak hem SGK primi hem Gelir Vergisi hem de Damga Vergisi kesintisine tabi tutulmak zorundadır.
Hangi İK Alacaklarında İcra İnkâr Tazminatı Kesilir?
Şirketlerin İnsan Kaynakları (İK) departmanları, iş akdini feshettikleri bir çalışanın başlattığı icra takibine itiraz etmeden önce, söz konusu işçi alacağının "likit" olup olmadığını çok iyi analiz etmelidir:
| İşçi Alacağı Türü | Likit (Belirli) Olma Durumu ve Ceza Riski |
|---|---|
| Ödenmemiş Kesin (Net) Maaş | Bordrosu kesilmiş, net tutarı belli olan maaş Likit alacaktır. İtiraz edilirse %20 icra inkar tazminatı kesinlikle ödenir. |
| İşe Başlatmama Tazminatı | İşe başlatmama tarihindeki güncel ücrete göre bilirkişice hesaplanması gerektiğinden Likit DEĞİLDİR. Ceza riski yoktur. |
| Boşta Geçen Süre Ücreti (4 Aylık) | İşçinin o dönem çalışsaydı alacağı ikramiye/prim ve yan hakların toplanarak hesaplanması gerektiği için Likit DEĞİLDİR. |
| Kötü Niyet (Mobbing) Tazminatı | Şahit dinlenmesini ve hâkimin takdiri indirimini gerektirdiği için Likit DEĞİLDİR. İcra inkar tazminatı kesilmez. |