1. Varlık Barışı'nın Finansal Şartları ve Yasal Süreçler
7582 Sayılı Yasanın işletmelere sunduğu "sıfır vergi incelemesi" kalkanından yararlanabilmek için, getirilen varlıkların beyan ve muhafaza şartlarının eksiksiz yerine getirilmesi gerekmektedir. Önceki aflarda görülen sabit oranlı vergi yaklaşımı terk edilmiş, sermayenin yatırım araçlarında (finansal sistemde) kalış süresine göre vergilendirme yoluna gidilmiştir:
Gerçek veya tüzel kişilerce sahip olunan (yurt içi ve yurt dışı) varlıkların banka veya aracı kurumlara bildirilmesi için tanınan en son yasal tarih 31 Temmuz 2027'dir.
Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, bildirilen varlıkları kanuni defterlerine kaydederek pasifte özel bir fon hesabı açmakla yükümlüdür.
Pasifte açılan bu özel fon hesabı, bildirim tarihinden itibaren en az 2 yıl geçmedikçe işletmeden çekilemez ve sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamaz.
2. Vergi Oranının Düşük Uygulanacağı Durumlar (Kademeli Oranlar)
Yeni yasa, parayı sadece Türkiye'ye getirmeyi değil, uzun vadeli yatırım araçlarında tutmayı teşvik etmektedir. Bildirilen varlığın vadeli hesaplarda, devlet iç borçlanma senetlerinde (DİBS), kira sertifikalarında veya girişim sermayesi yatırım fonlarında tutulma taahhüdüne göre uygulanacak indirimli vergi oranları şöyledir:
| Yatırım Araçlarında Bulundurma Taahhüdü | Uygulanacak Peşin Vergi Oranı |
|---|---|
| En az beş (5) yıl bulundurulması halinde | %0 Vergi |
| En az dört (4) yıl bulundurulması halinde | %1 Vergi |
| En az üç (3) yıl bulundurulması halinde | %2 Vergi |
| En az iki (2) yıl bulundurulması halinde | %3 Vergi |
| En az bir (1) yıl bulundurulması halinde | %4 Vergi |
Not: 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren yapılacak bildirimlerde (31 Temmuz 2027'ye kadar) bu oranlara yarım (+0.5) puan ilave edilir.
Taahhüde Uyulmamasının Cezai Yaptırımı
Bildirilen varlıkların 2 ay içinde Türkiye'ye getirilmemesi, bankaya yatırılmaması veya indirimli vergi için (Örn: 5 Yıl %0 vergi) verilen taahhüt sürelerine uyulmadan fonların bozulması durumunda, vergi incelemesi yapılmaması zırhı ortadan kalkar. Ayrıca zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, gecikme faiziyle birlikte devlet tarafından derhal tahsil edilir.
3. Yurt Dışı Fonların Türkiye'ye Getirilmesi (Adım Adım Prosedür)
Yurt dışındaki banka hesaplarında, borsalarda veya kasalarda bulunan varlıkların, Türkiye'ye yasal yollarla (vergi incelemesi olmaksızın) sokulması için şu resmi adımlar izlenmelidir:
-
Adım 1: Bildirim Formunun Verilmesi (EK-1)
Türkiye'deki bir bankaya veya aracı kuruma başvurularak, kullanıma açılan Varlık Beyannamesi sistemi üzerinden yurt dışındaki varlıkların cinsi (Para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları) ve Türk Lirası karşılığı beyan edilir.
-
Adım 2: İki (2) Aylık Fiili Transfer Süresi
Bildirime konu edilen yurt dışındaki fonların, beyanın yapıldığı tarihten itibaren en geç 2 ay içerisinde Türkiye'deki banka/aracı kurum hesaplarına fiilen transfer edilmesi (veya fiziken gümrükten geçirilerek hesaba yatırılması) yasal zorunluluktur.
-
Adım 3: Taahhütname (EK-2) ve Vergi Tahsilatı
Eğer fonlar uzun vadeli (1-5 yıl arası) yatırım araçlarında tutulacaksa EK-2 taahhütnamesi verilir. Banka/Aracı Kurum, ilgili yatırım süresine denk gelen kademeli vergiyi peşin olarak tahsil eder ve vergi dairesine beyan ederek öder.
-
Adım 4: Defter Kayıtları (Özel Fon Hesabı)
Bilanço esasına tabi şirketler için, getirilen meblağ mali müşavir tarafından bilançonun pasifindeki "Özel Fon" hesabına işlenerek muhasebeleştirilir ve işletmeden çekilmeme takvimi (2 Yıl) başlatılır.
4. Danıştay Kararları Işığında Varlık Barışında İlliyet Bağı ve Riskler
Yargı kararlarına göre, 7582 sayılı Kanun sınırsız bir "genel af" niteliği taşımamaktadır. Varlık barışı kapsamında elde edilecek dokunulmazlığın sınırları şu şekildedir:
İlliyet Bağı (Nedensellik) Şartı
Vergi incelemesinde bulunan matrah farkının, bildirilen varlıktan kaynaklandığı somut bilgi ve belgelerle ispat edilmelidir. İspatlanamazsa bildirilen tutarlar mahsup edilemez ve tarhiyat uygulanır.
İnceleme Öncesi Bildirim
Vergi incelemesine başlandıktan veya takdir komisyonuna sevk edildikten sonra yapılan bildirimler, ilgili tarhiyatlar için koruma sağlamamaktadır. İnceleme aşamasında ispatlayıcı belgeler sunulmalı, dava aşamasına bırakılmamalıdır.
5. Uygulamalı Muhasebe Kayıtları ve Özel Fon Yönetimi
Bildirilen varlıkların resmi defter kayıtlarına intikali ve sonrasındaki değerlemeler 1 Seri No.lu Tebliğ uyarınca sıkı kurallara tabidir:
| Hesap Kodu ve Açıklaması | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|
| 102 Bankalar (Döviz Tevdiat Hesabı) | 4.678.540 | |
| 549 Özel Fonlar (7582 S.K.) | 4.678.540 | |
| Bildirilen varlığın hesaba girişi ve fona alınması. | ||
| 689 Diğer Olağandışı Giderler ve Zararlar (KKEG) | 233.927 | |
| 102 Bankalar | 233.927 | |
| %5 verginin ödenmesi (Hiçbir suretle gider yazılamaz). | ||
Zararlar ve Tasfiye Durumu
Değer Kayıpları: Bildirim konusu yapılan varlıkların daha sonra elden çıkarılmasından doğan zararlar (Örn: 100.000 TL'lik fonun 95.000 TL'ye düşmesi), gelir veya kurum kazancının tespitinde gider olarak kabul edilmez.
Şahıs Şirketi / Adi Ortaklık Tasfiyesi: Bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmeden adi ortaklığın tasfiye edilmesi durumunda, pasifte bulunan özel fonun ortakların hisseleri oranında vergilendirilmeden kendi şahsi kanuni defterlerine aktarılması ve iki yıllık süreyi orada doldurması esastır.