Uygulamada İnsan Kaynakları (İK) ve Finans departmanları, yasal bordro kesintileri (Vergi, SGK) ile disiplin cezası niteliğindeki "Ücret Kesme Cezasının" hukuki zeminini sıkça birbirine karıştırmaktadır. İşçi ücretleri, 4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 5510 sayılı SGK Kanunu ile geniş çaplı bir yasal koruma altındadır.
Disiplin Cezası, Vergi ve İcra Kesintilerinin Hukuki Farkları
İşçi bordrosundan yapılacak her türlü kesinti için dayanak gösterilen kanun maddesi ve uygulanan üst limitler birbirinden tamamen farklıdır:
İş Kanunu Madde 38'e göre; yalnızca toplu veya bireysel iş sözleşmesinde önceden belirtilen kural ihlallerinde uygulanabilir. Kesinti tutarı bir ayda 2 günlük kazancı aşamaz. Aşan kısımlar sonraki aylara devredilerek kesilir.
İşçinin şirkete verdiği zararlar (örneğin şirket aracına kesilen trafik cezası), işçinin "yazılı rızası" veya kesinleşmiş bir "yargı kararı" olmadan ücretinden tek taraflı olarak kesilemez ve takas edilemez.
İcra ve İflas Kanunu uyarınca, işçinin maaşına gelen haciz yazılarında, nafaka alacakları hariç olmak üzere personelin net ücretinin en fazla **dörtte biri (1/4'ü)** oranında kesinti yapılarak icra dairesine yatırılır.
2026 İdari Para Cezası Riskleri
İş Kanunu 102/b bendi uyarınca; işçi ücretlerinden kanuna (Md. 38) aykırı olarak keyfi ücret kesme cezası veren, yaptığı kesintinin sebebini işçiye derhal ve yazılı olarak bildirmeyen işverenlere 2026 yılı için 9.943 TL idari para cezası uygulanmaktadır.
2026 Yılı Zorunlu Yasal Kesintiler (Vergi ve SGK)
İş Kanunundaki ceza sınırlarından bağımsız olarak, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve 5510 sayılı SGK Kanunu gereği her ay çalışanın brüt maaşından düzenli olarak tahsil edilen "Zorunlu Mali Yükümlülükler" bulunur:
| Kesinti Türü ve Matrah Değeri | 2026 Yılı Uygulama Oranı / Tutarı |
|---|---|
| Brüt Asgari Ücret (Taban Matrah) | 33.030,00 TL |
| SGK İşçi Payı Kesintisi | %14 (SGK) + %1 (İşsizlik) = Toplam %15 |
| SGK Prime Esas Kazanç (Tavan) | 297.270,00 TL (Asgari Ücretin 9 Katı) |
| Gelir Vergisi 1. Dilim Sınırı | 190.000,00 TL (İlk dilim %15) |
| Asgari Ücret Vergi İstisnası | Brüt 33.030 TL'ye isabet eden kısım Gelir ve Damga Vergisinden muaftır. |
Yıllık İzin Ücretlerinden Prim Kesilir mi?
İş Kanunu 61. maddesinde yıllık izin ücretinden iş kazası ve meslek hastalığı priminin kesilmeyeceği yazsa da, bu kural fiilen uygulanmamaktadır. 5510 sayılı SGK Kanunu (Madde 80) ve SGK'nın 2020/20 sayılı Genelgesi gereği, yıllık izin ücretlerinden tüm sigorta primleri normal maaş gibi tam oranda kesilmektedir.