Ortaklar Sözleşmesi (SHA) Nasıl Hazırlanır ve Kritik Hükümler Nelerdir?
Şirket kurucuları ve yatırımcılar için hukuki güvence sağlayan, hisse hakedişlerinden (vesting) tıkanıklık çözme mekanizmalarına (deadlock) kadar uzanan stratejik sözleşme rehberi.
Ortaklık kurulurken herkesin aynı heyecanı taşıması doğaldır. Ancak zaman geçtikçe ortakların şirkete ayırdığı zaman, üstlendikleri sorumluluklar ve beklentileri değişebilir. Bu ihtimallerin en baştan değerlendirilmesi ve gerekli düzenlemelerin yapılması şirketin geleceği açısından hayati önem taşır.
Ortaklık Yapısını Koruyacak Kritik Hükümler
Peki, bir ortaklar sözleşmesi hazırlanırken hangi konular üzerinde durulmalıdır? İşte girişimcilerin ve şirket kurucularının gözden kaçırmaması gereken ana mekanizmalar:
Ortaklardan biri erken ayrılmak istediğinde, sahip olduğu payların tamamını koruyacak mı? Vesting sistemiyle payların belirli bir zaman diliminde veya kararlaştırılan koşulların yerine getirilmesiyle kazanılması düzenlenebilir. Erken ayrılma durumunda henüz hak edilmemiş paylar için devir mekanizmaları öngörülür.
%50-%50 ortaklık yapısında tarafların önemli bir konuda anlaşamaması şirketi kilitler. Bu durumlarda Rus Ruleti gibi teklif mekanizmaları devreye girer. Bir ortak, diğerine belirli bir fiyat üzerinden payını satmasını teklif eder veya aynı fiyat üzerinden onun payını satın almayı kabul edeceğini bildirir.
Şirkete yatırımcı çıkması durumunda; Drag-Along (Birlikte Satışa Zorlama), çoğunluk pay sahibinin küçük ortakları da satışa dahil etmesini sağlar. Tag-Along (Birlikte Satışa Katılma) ise, büyük ortak payını sattığında küçük ortağa da aynı şartlarda satışa katılma hakkı verir.
Görev Dağılımı ve Çalışma Taahhütleri
Ortakların şirkete ne ölçüde katkı sağlayacağı açıkça konuşulmalıdır. Kim günlük operasyonları yürütecek, kim finansmanı sağlayacak? Haftanın büyük bölümünü işin başında geçiren bir ortakla şirkete yalnızca gerektiğinde uğrayan diğer ortağın beklentileri aynı olmayabilir. Bu farklılıkların baştan sözleşmeye bağlanması çatışmaları önler.
Fikrî Mülkiyet (IP) Haklarının Şirkete Devri
Özellikle yazılım, tasarım ve teknoloji şirketlerinde fikrî mülkiyet konusu gözden kaçırılmamalıdır. Şirketin faaliyetleri sırasında ortaya çıkan bir yazılımın veya logonun hangi hak sahibine ait olduğu belirlenmelidir. Geliştirme sürecinde emeği bulunan ortağın şirketten ayrılması halinde, bu hakların kime ait olacağı sözleşmede netleştirilmelidir.
Finansman, Bütçe ve Kasa Yönetimi
Şirketin nakit ihtiyacı olduğunda ortaklardan birinin koyduğu ek finansman "ortak alacağı" olarak değerlendirilebilir ve geri ödeme planına bağlanabilir. Belirli bir tutarı aşan banka işlemlerinde çift imza aranması gibi kurallar belirlenmelidir. Ayrıca kârın tamamının dağıtılması yerine işletme sermayesinin güçlendirilmesi gibi temettü politikaları da önceden belirlenmelidir.
Seyrelme (Dilution) Yönetimi ve Rekabet Yasağı
Şirket büyüdükçe yeni yatırım alınması mevcut ortakların pay oranlarını düşürebilir (Seyrelme). Yeni yatırım turlarında mevcut ortakların haklarının nasıl korunacağı düzenlenmelidir. Ayrıca, ayrılan bir ortağın şirketin müşterileriyle veya çalışanlarıyla kendi adına ilişki kurmasını engelleyecek Rekabet Yasağı hükümleri ve ihlal cezaları sözleşmeye eklenmelidir.
Esas Sözleşme ile Ortaklar Sözleşmesi (SHA) Karıştırılmamalı
Şirket kurulurken yapılan en büyük hatalardan biri, Ticaret Siciline tescil edilen esas sözleşmenin ileride çıkabilecek tüm sorunları çözeceğini düşünmektir. Esas sözleşme şirketin işleyiş çatısını belirlerken; SHA (Shareholders' Agreement) ortaklar arasındaki hak, taahhüt ve ayrılma koşullarını düzenleyen özel bir iç sözleşmedir.
Şirket Kuruluşu ve Vergi Planlama Rehberleri
Ortaklar Sözleşmesi (SHA) Sıkça Sorulan Sorular
Ortaklar sözleşmesi (SHA) ile şirket esas sözleşmesi arasındaki fark nedir?
Şirket esas sözleşmesi, şirketin kuruluşuna, yönetimine ve işleyişine ilişkin temel yasal çerçeveyi belirler ve Ticaret Siciline tescil edilir (kamuya açıktır). Ortaklar sözleşmesi (SHA) ise ortakların kendi aralarındaki hak ve yükümlülükleri (finansman taahhütleri, pay devri, anlaşmazlık çözümleri) düzenleyen, tescil edilmeyen özel ve gizli bir sözleşmedir.
Drag-Along ve Tag-Along hakları ne işe yarar?
Drag-Along (Birlikte Satışa Zorlama), çoğunluk pay sahibinin şirketi komple satmak istediğinde küçük pay sahiplerinin bu satışı engellemesini önler. Tag-Along (Birlikte Satışa Katılma) ise, büyük ortak hisselerini sattığında, küçük ortaklara da hisselerini aynı koşullarda satıp çıkma (yeni ve istenmeyen bir büyük ortakla baş başa kalmama) hakkı verir.
Ortaklar sözleşmesi şirketin üçüncü kişilerle olan işlemlerini etkiler mi?
Hayır. Ortaklar sözleşmesi (SHA) atipik bir borçlar hukuku sözleşmesidir. Şirketin üçüncü kişilerle (müşteriler, tedarikçiler, bankalar) olan işlemlerini etkilemez ve dışa karşı hüküm doğurmaz. Yalnızca imzalayan ortaklar arasında bağlayıcıdır ve ihlali hâlinde tazminat veya cezai şart yaptırımı doğurur.
İçerik İnceleme: SMMM Ayşe Nil Boyacıoğlu | Referans: Türk Borçlar Kanunu ve Şirketler Hukuku
