Fiyat Farkı & Kur Farkı Faturaları – Senaryolar ve Muhasebe Kayıtları
Sözleşme, teslim ve tahsilat koşullarına bağlı olarak satış/alımlarda fiyat farkı veya kur farkı doğabilir. İstanbul mali müşavirlik pratiğinde bu farkların doğru belgelendirilmesi; KDV, e-belge referansları ve muhasebe tarafında tutarlılığı sağlar ve denetim riskini azaltır.
Kısa Özet
- Fiyat farkı faturası teslimden sonra ortaya çıkan bedel değişiklikleri içindir (kalite, miktar, vade, v.b.). Çoğunlukla teslimde uygulanan KDV oranı ile vergilenir.
- Kur farkı faturası, dövizli alacak/borçların tahsil/ödeme tarihindeki kurla fatura tarihindeki kur arasındaki farktır; uygulamada aynı KDV oranı esas alınır.
- Her iki durumda da belgeler asıl fatura numara/tarihine referanslı düzenlenir.
Fiyat Farkı Faturası (Ne Zaman?)
- Satış yönü (+): Teslim sonrası yeni bedel lehimize arttıysa fiyat farkı faturası kesilir.
- Satış yönü (–): Bedel lehimize azaldıysa alıcı iade/fiyat farkı faturası kesebilir veya satıcı iskonto/bedel indirimi faturası düzenleyebilir (mutabakatla).
- Alım yönü: Tedarikçiden gelen artırıcı/azaltıcı farklar; stok maliyeti veya gider yapısına göre muhasebeleştirilir.
- KDV: Genellikle asıl işlemin KDV oranı uygulanır; hizmet/mal ayrımındaki oran farklılıklarına dikkat.
Kur Farkı (Belgeleme & KDV)
- Lehte kur farkı (satıcı açısından gelir): Satıcı kur farkı faturası düzenler; oran asıl işleme paralel kurgulanır.
- Aleyhte kur farkı (satıcı açısından gider): Alıcı tarafından düzenlenen kur farkı faturasıyla belgelendirilir ya da satıcı gider kaydeder; taraflar mutabakatı önemlidir.
- Avanslar: Avanslarda kur farkı ve KDV değerlendirmesi avansın mahiyetine bağlıdır; sözleşme ve e-belge akışında kur politikası baştan yazılmalıdır.
Pratik Senaryolar
S1 Satış Sonrası Artı Fiyat Farkı
- Nedeni: Ek hizmet, geç teslim telafisi, kalite/miktar revizyonu.
- Belge: Fiyat farkı faturası (asıl fatura no/tarih referanslı).
- KDV: Asıl işleme uygun oran.
S2 Satış Sonrası Eksi Fiyat Farkı
- Nedeni: İskonto, hata düzeltmesi, iade benzeri indirim.
- Belge: Alıcı iade/fiyat farkı faturası veya satıcı bedel indirimi faturası (mutabakat).
- KDV: Asıl işleme uygun oran; gerekirse KDV düzeltmesi.
S3 Kur Farkı (Tahsilatta Artı)
- Nedeni: Döviz kurunun yükselmesi → alacak TL karşılığı arttı.
- Belge: Kur farkı faturası (asıl fatura referanslı).
- KDV: Asıl işleme paralel.
S4 Kur Farkı (Tahsilatta Eksi)
- Nedeni: Döviz kurunun düşmesi → alacak TL karşılığı azaldı.
- Belge: Alıcı tarafından kur farkı faturası düzenlenebilir; mutabakat esastır.
- KDV: Asıl işleme paralel.
S5 Tedarikçi Fiyat Farkı
- Nedeni: Satın alma bedel farkları, lojistik/ek hizmet.
- Belge: Tedarikçinin fiyat farkı faturası.
- Muhasebe: Stokta ise maliyete eklenebilir; satıldıysa ilgili gider/COGS’a atılır.
Muhasebe Kayıt Örnekleri
K1 Satıcı Lehine Fiyat Farkı
- 120 Alıcılar Toplam / 600 Yurtiçi Satışlar Fiyat farkı | 391 Hes. KDV
K2 Alıcı Lehine Fiyat Farkı (İade/İskonto)
- 610 Satıştan İadeler veya 611 Satış İskontoları + | 120 Alıcılar – (KDV düzeltmesi 391/191)
K3 Satıcı Lehine Kur Farkı
- 120 Alıcılar Kur farkı / 646 Kambiyo Kârları veya 600 (politikaya göre) | 391 Hes. KDV
K4 Satıcı Aleyhine Kur Farkı
- 656 Kambiyo Zararları veya 610-611 + / 120 Alıcılar – (KDV düzeltmesi gerekiyorsa 391/191)
Not: Hesap tercihleri şirket muhasebe politikalarına ve işlemin niteliğine göre değişebilir. Stokta bulunan ürünlerle ilgili alım farkları maliyete eklenebilir; satışa konu olmuşsa ilgili gider/COGS’a yönlendirilir.
E-Belge Referansları
- Fiyat/kur farkı faturalarında asıl fatura no/tarih mutlaka referans olarak yazılmalı.
- Dövizli işlemlerde fatura kur tarihi ve tahsilat/ödeme kuru açıkça belirtilmeli.
- Akışların diğer katmanları: E-Arşiv/E-Fatura Hataları, POS/Ödeme Kuruluşu, Pazaryeri Komisyonları.
Kontrol Listesi
| Adım | Kontrol | Kaynak |
|---|---|---|
| Sözleşme | Fiyat/kur farkı hükmü, kur tarihi, vade | Sözleşme & sipariş |
| Referans | Asıl fatura no/tarih e-belgede yazılı mı? | E-fatura/e-arşiv |
| KDV | Asıl işleme uygun oranla vergilendi mi? | E-belge |
| Mutabakat | Fark tutarı taraflarca onaylandı mı? | Mail/panel |
| Raporlama | Sipariş–fatura–tahsilat–kur zinciri eşleşiyor mu? | ERP/Ödeme paneli |
SSS
Kur farkını her zaman faturalamak gerekir mi?
Uygulamada lehte farklar için kur farkı faturası düzenlenmesi tercih edilir; yönergeniz ve taraf mutabakatı esastır. KDV oranı genellikle asıl işleme paraleldir.
Fiyat farkı faturasında KDV oranı nasıl seçilir?
Genellikle asıl teslim/hizmetin KDV oranı kullanılır. Birden fazla oran varsa, farkın hangi kaleme ait olduğu açıklamada belirtilmelidir.
Alım fiyat farkları stok maliyetini değiştirir mi?
Evet; stokta olan mallar için maliyete eklenebilir. Satılmış mallarda ilgili gider/COGS hesapları etkilenir.
İstanbul Mali Müşavirlik olarak fiyat/kur farkı süreçlerini sözleşme, e-belge ve muhasebe katmanlarıyla birlikte kurguluyoruz. Daha fazla bilgi için Hakkında ve Hizmetlerimiz sayfalarımıza göz atabilirsiniz.