Kimler Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Düzenler?
Vergi Usul Kanunu'na göre, sermayeden ziyade şahsi mesaisine, ilmi veya mesleki bilgisine dayanarak kendi nam ve hesabına (bir işverene bordrolu bağlı olmadan) çalışan kişiler Serbest Meslek Erbabıdır:
Serbest Meslek Makbuzu (SMM): %20 Stopaj ve KDV Hesaplama Rehberi
Doktor, avukat, mali müşavir ve yazılımcı gibi serbest meslek erbaplarının kestikleri makbuzlardaki (SMM) Brüt Ücret, KDV ve Stopaj (Gelir Vergisi) hesaplamalarının şirketler açısından maliyet analizi ve yevmiye kayıtları.
"Net Ücret" Sözleşmelerinde Şirketlerin Riski
Bir avukat veya danışmanla anlaştığınızda ücreti genellikle "Net 10.000 TL" olarak konuşursunuz. Ancak hizmeti alan bir şirket (vergi mükellefi) iseniz, sözleşilen bu net tutarın üzerine %20 KDV eklenmekle kalmaz, aynı zamanda Maliyeye ödenecek %20'lik Stopaj yükü de sizin şirketinizin maliyeti haline gelir. Net tutarı brüte çevirerek hesaplama yapmak (Net / 0.80 = Brüt), ticari şirketlerin bütçe planlamalarında sürpriz vergi ödemeleriyle karşılaşmamaları için hayati önem taşır.
Avukatlar ve Müşavirler
Şirketinize hukuki danışmanlık yapan avukatlar veya defterlerinizi tutan Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler (SMMM).
Doktor ve Mimarlar
Kendi muayenehanesinde hizmet veren doktorlar (KDV oranı özeldir) veya serbest çalışan bağımsız mimarlar ve mühendisler.
Yazılım ve Danışmanlık
Bir şirkete bağlı olmadan freelance (serbest) kod yazan yazılımcılar, SEO uzmanları veya yönetim danışmanları.
SMM Hesaplama Formülü (Brütten Nete - Örnek Tablo)
Her iki tarafın da (hizmeti veren Serbest Meslek Erbabı ve hizmeti alan Şirket) vergi mükellefi olduğu standart bir B2B (Business to Business) işleminde KDV %20 ve Stopaj %20 oranları üzerinden yapılan matematiksel hesaplama şöyledir:
| Hesaplama Adımları (10.000 TL Brüt Üzerinden) | Tutar (TL) |
|---|---|
| Brüt Ücret (Hizmetin Toplam Matrahı) | 10.000,00 TL |
| (+) KDV (%20) (Brüt Ücret x 0.20 - Hizmeti alan şirket KDV olarak indirim konusu yapar) |
+ 2.000,00 TL |
| (-) Stopaj Gelir Vergisi (%20) (Brüt Ücret x 0.20 - Hizmeti alan şirket keser ve Maliyeye Muhtasar ile öder) |
- 2.000,00 TL |
| Net Tahsilat (Banka Hesabına Yatan Tutar) (Brüt + KDV - Stopaj) KDV ve Stopaj oranları eşit (%20) olduğu için Net = Brüt olur. |
10.000,00 TL |
Şirketler İçin SMM (Makbuz) Muhasebe Yevmiye Kaydı
Şirketinizin, bağımsız çalışan bir yazılımcıdan veya mali müşavirden Brüt 10.000 TL tutarında (Yukarıdaki örnek tabloya göre) bir makbuz aldığını varsayalım. Bu makbuzun şirketinize işlenmesi ve stopaj tahakkuku aşağıdaki şekilde yapılır:
/* ALINAN SERBEST MESLEK MAKBUZUNUN ŞİRKETE KAYDEDİLMESİ */
770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (Borç) ............. 10.000,00 TL // Brüt Hizmet Gideri
191 İNDİRİLECEK KDV (Borç) ..................... 2.000,00 TL // Şirketin Ödediği KDV
360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR (Alacak) ..... 2.000,00 TL // %20 Stopaj (Muhtasar)
102 BANKALAR / 320 SATICILAR (Alacak) ..... 10.000,00 TL // Net Ödenen (Tahsilat)
770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (Borç) ............. 10.000,00 TL // Brüt Hizmet Gideri
191 İNDİRİLECEK KDV (Borç) ..................... 2.000,00 TL // Şirketin Ödediği KDV
360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR (Alacak) ..... 2.000,00 TL // %20 Stopaj (Muhtasar)
102 BANKALAR / 320 SATICILAR (Alacak) ..... 10.000,00 TL // Net Ödenen (Tahsilat)
Muhasebe kaydında açıkça görüldüğü üzere, hizmeti alan şirket, 2.000 TL'lik KDV'yi kendi vergi matrahından düşerken (191 Hesap), karşı tarafın (serbest meslek erbabının) gelir vergisini (360 Hesap) onun adına devlete ödemek üzere "Emanetçi (Vergi Sorumlusu)" sıfatını üstlenmektedir.
Serbest Meslek Makbuzu (SMM) SSS
Nihai tüketiciye (Vatandaşa) kesilen SMM'de stopaj olur mu?
Hayır, olmaz. Stopaj, sadece vergi mükellefi olan ticari şirketler veya şahıs firmaları için zorunludur. Örneğin bir diş hekimi, vergi mükellefi olmayan normal bir hastaya tedavi hizmeti sunup makbuz kestiğinde, faturada sadece Brüt Ücret ve KDV yer alır, %20 Stopaj kesinlikle hesaplanmaz.
SMM'deki Stopajı (Gelir Vergisini) ödemek kimin sorumluluğundadır?
SMM'de gösterilen %20'lik Stopajı devlete ödeme yükümlülüğü tamamen Hizmeti Alan Şirketin (Müşterinin) sorumluluğudur. Şirket bu stopajı makbuz tarihini takip eden ayda "Muhtasar Beyanname" ile beyan edip öder. Hizmeti sunan (makbuzu kesen) kişi, bu vergiyi cebinden ödemez.
e-SMM (Elektronik Serbest Meslek Makbuzu) zorunlu mudur?
Evet, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) yayımladığı tebliğler uyarınca faaliyetlerine yeni başlayan serbest meslek erbapları, faaliyete başladıkları ayı izleyen 3. ayın sonuna kadar kağıt makbuzu bırakıp e-SMM uygulamasına geçmek zorundadırlar.