Ticari faaliyetlerine düşük ciro ve masraflarla "Basit Usulde" başlayan yüz binlerce taksici, dolmuşçu, servis şoförü ve özellikle e-ticaret (esnaf) kuryesi, işleri büyüdükçe yasal hadleri aşarak (veya şirketleşmek amacıyla kendi isteğiyle) "Gerçek Usule" yani İşletme veya Bilanço esasına geçiş yapmaktadır. Gerçek usule geçen mükellef, artık resmen bir Katma Değer Vergisi (KDV) mükellefidir.
KDV İndirimi Neden Reddedildi? (Kanuni Dayanak)
Sorun tam bu geçiş anında patlak vermektedir: "Ben basit usuldeyken aracımı aldım ve faturasında 200.000 TL KDV ödedim. O zaman KDV mükellefi değildim indiremedim. Artık Gerçek Usulde (KDV mükellefi) olduğuma göre, devlete ödediğim bu parayı KDV beyannamemden düşebilir miyim?"
Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) yayımladığı 5 Haziran tarihli emsal özelge ile bu sorunun cevabı net bir HAYIR olmuştur. Gerekçe ise KDV Kanunu Madde 29 ve Madde 30/b'dir:
KDV Kanununa göre, mükellefler yaptıkları vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan KDV'den, ancak faaliyetlerine ilişkin satın aldıkları mallar için ödedikleri KDV'yi indirebilirler.
Kanunun 30/b bendi çok açıktır: "Vergiye tabi olmayan veya vergiden istisna edilmiş bulunan malların teslimi ve hizmet ifası ile ilgili alış vesikalarında gösterilen veya bu mal ve hizmetlerin maliyetleri içinde yer alan KDV indirilemez."
Basit usulde vergilendirilen mükelleflerin teslim ve hizmetleri KDV'den istisna olduğu için, bu dönemde aldıkları araçlar için ödedikleri KDV, o dönemin şartlarında "indirim hakkı olmayan" bir vergidir. Bu KDV tutarı doğrudan aracın "maliyetine" girmiştir. Mükellefiyet türü sonradan gerçek usule dönse bile, geçmişte maliyete giren bu vergi diriltilip KDV beyannamesinde indirim konusu yapılamaz.
Hatalı KDV İndirimi ve Vergi Ziyaı Cezası!
Mali müşavirlik hizmeti almadan şirketleşen veya gerçek usule geçen pek çok esnaf, geçmişten gelen araç veya demirbaş faturalarını ilk açılış bilançosuna kaydederken KDV tutarlarını 191 (İndirilecek KDV) hesabına alarak devletten KDV iadesi veya mahsubu talep etmektedir. Vergi dairelerinin çapraz denetimleri (Risk Analiz Sistemi) bu durumu tespit ettiğinde; haksız yere indirilen KDV tutarı gecikme faiziyle birlikte geri alınır ve üstüne bir kat Vergi Ziyaı Cezası kesilir.
Araç Satışında KDV Kesme Zorunluluğu
Esnafın yaşadığı en büyük mağduriyetlerden biri de aracın satışı anında ortaya çıkmaktadır. Basit usulde alınan ve KDV'si indirilemeyen bir ticari aracı (Taksi, Minibüs, Kurye Motoru), gerçek usule geçtikten sonra (şirket envanterindeyken) satmak isterseniz ne olur?
Maliye mevzuatına göre; gerçek usule geçmiş bir mükellefin aktifine (envanterine) kayıtlı bir aracı satması işlemi "ticari bir teslim" sayıldığından satış bedeli üzerinden güncel oranlarla KDV hesaplanıp fatura kesilmesi ve bu KDV'nin devlete ödenmesi zorunludur. (Alırken KDV'yi indirememiş olmanız, satarken KDV tahsil etme zorunluluğunuzu ortadan kaldırmaz).
| İşlem / Durum | Basit Usul İken (Geçmiş) | Gerçek Usule Geçince (Yeni) |
|---|---|---|
| Sıfır/İkinci El Araç Alımında Ödenen KDV | İndirilemez (Maliyete/Gidere eklenir) | Ticari araçsa İndirilebilir (191 Hesaba alınır) |
| Eskiden Alınan Aracın KDV'sini Şimdi İndirme | - | KESİNLİKLE YASAKTIR (Vergi Ziyaı riski) |
| Aracın Satışı Anında KDV Hesaplama | KDV Hesaplanmaz (KDV'den Müstesnadır) | Satış bedeli üzerinden KDV hesaplanıp fatura kesilir. |