Amortisman & Yeniden Değerleme – Pratik Rehber + Örnek Kayıtlar
Kısa Cevap
Amortisman; sabit kıymetin ekonomik ömrü boyunca giderleştirilmesidir. Yöntem (normal/azalan), faydalı ömür ve edinim tarihi doğru kurgulanırsa, İstanbul Mali Müşavirlik olarak defter–beyan düzeniniz sorunsuz ilerler; yeniden değerleme ve satışlarda kâr/zarar hesapları tutarlı çıkar.
Kavramlar: Sabit kıymet & birikmiş amortisman
- Maddi duran varlık: Makine, demirbaş, araç, bina vb.
- Maddi olmayan: Yazılım lisansı, marka, patent vb. (farklı usuller gerekebilir).
- Faydalı ömür: Varlığın ekonomik kullanım süresi (mevzuattaki sınıflamalar esas alınır).
- Birikmiş amortisman: Ayrılmış amortismanların birikimli toplamı; net defter değeri = maliyet − birikmiş amortisman.
Yöntem Seçimi: Normal / Azalan
Normal (doğrusal) yöntem: Maliyet / faydalı ömür. Azalan bakiyeler: Net defter değeri × (normal oranın 2 katı) — kalan değeri izleyen yıllarda doğrusal tamamlanır.
| Kriter | Normal | Azalan |
|---|---|---|
| Nakit akışa etkisi | Dengeli gider | İlk yıllar daha yüksek gider |
| Uygunluk | Çoğu varlık | Hızlı yıpranan/teknoloji varlıkları |
Kıst Amortisman (Yıl içi edinim)
Yıl içinde edinilen varlıklarda kullanıma başlama tarihi dikkate alınır ve ilgili yıl için kıst (oransal) amortisman ayrılır.
Yeniden Değerleme: Mantık & iz
- Uygun varlık kalemlerinde, mevzuata göre yeniden değerleme yapılabilir; değer artışı ilgili fon hesabında izlenir.
- Amortisman oran/temelleri yeni değerler üzerinden güncellenir; sonraki dönemlerde amortisman tutarı değişir.
- Uygun olmayan kalemlerde veya şartlar sağlanmıyorsa yapılmaz; defter politikası tutarlı olmalıdır.
Satış/Elden Çıkarma & Kâr-Zarar
- Varlığı maliyet ve birikmiş amortisman hesaplarından çıkar.
- Satış bedeli ile net defter değeri farkını kâr/zarar olarak kaydet.
- Varsa yeniden değerleme fonu ve vergisel etkileri mevzuata göre değerlendir.
Örnek Hesaplar & Muhasebe Kayıtları
1) Normal Amortisman (Demirbaş)
Maliyet 120.000 TL, Faydalı ömür 5 yıl → Yıllık amortisman 24.000 TL
- 770/730/740 Gider … 24.000
- 257 Birikmiş Amortismanlar … 24.000
2) Azalan Bakiyeler (Makine)
Normal oran %20 ise azalan = %40; 1. yıl: 200.000 × %40 = 80.000
- 770/730/740 Gider … 80.000
- 257 Birikmiş Amortismanlar … 80.000
3) Yıl İçi Edinim – Kıst
Edinim: 01.10 → 3 ay; Yıllık 24.000 ise yıl payı: 24.000 × 3/12 = 6.000
- 770/730/740 Gider … 6.000
- 257 Birikmiş Amortismanlar … 6.000
4) Satış Kayıt Örneği
Net defter değeri 50.000; satış bedeli 65.000 → 15.000 kâr
- 100/102/121 … 65.000
- 254/255 … X (maliyet)
- 257 … Y (birikmiş amortisman)
- 679 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar … 15.000
SSS
Hangi yöntemi seçmeliyim?
Genellikle normal yöntem uygundur; teknolojik/çabuk değer kaybeden varlıklarda azalan bakiyeler tercih edilebilir. Politika tutarlılığı önemlidir.
Faydalı ömürleri nasıl belirliyoruz?
Mevzuattaki sınıflamalar ve işletme koşulları dikkate alınır; gerektiğinde teknik raporlarla desteklenir.
Yeniden değerleme her varlığa uygulanır mı?
Hayır. Mevzuatın izin verdiği kalemlerde ve şartlar sağlandığında uygulanır; muhasebe politikası ve vergisel etkiler birlikte ele alınmalıdır.