Limited veya Anonim şirket ortaklarının düştüğü en büyük yanılgı, "Şirket benim değil mi, istediğim zaman hesabından para çekerim" düşüncesidir. Ticaret Hukuku ve Vergi Kanunlarına göre şirketlerin kendilerine ait tüzel (bağımsız) kişilikleri vardır. Şirket kasasında bulunan fonlar, resmî bir karar alınmadan veya belgelendirilmeden patronun şahsi ihtiyaçları, tatilleri veya şahsi harcamaları için çekilemez.
131 - Ortaklardan Alacaklar Hesabı (Kırmızı Alarm)
Ortakların, maaş veya yasal kâr payı dışında şirketten çektikleri paralar muhasebede "131 Ortaklardan Alacaklar" (veya 331 hesabın ters bakiye vermesi) kodunda izlenir. Kurumlar vergisi beyanname ve bilançolarında bu hesap kaleminin şişkin olduğunu gören bir vergi müfettişi, şirketi doğrudan incelemeye (Adat hesaplamasına) sevk eder.
Adat Hesaplama Nedir ve Nasıl Çalışır?
Ortak, şirketin parasını banka gibi kullandığı için Maliye Bakanlığı şirkete şu soruyu sorar: "Bu parayı bankaya yatırsaydın faiz kazanacaktın veya birisine borç verseydin faiz alacaktın. Ortağına bedelsiz kullandırdığın için Kurumlar Vergisi ve KDV kaybım var."
İşte ortağın çektiği ve geri ödemediği para üzerinden, paranın kasadan çıktığı gün baz alınarak (gün x tutar) Merkez Bankası ticari reeskont faiz oranları üzerinden sanal bir faiz geliri hesaplanmasına "Adat Hesaplama" denir.
| Ceza ve Vergi Türü | Mali İdarenin Yaklaşımı ve Sonuç |
|---|---|
| 1. Eksik Kurumlar Vergisi Tahsilatı | Ortağa kullandırılan bedel için fatura edilmeyen "Adat Faizi" şirketin ticari kârına eklenir ve üzerinden Kurumlar Vergisi (%25) istenir. |
| 2. Ağır KDV (Katma Değer Vergisi) Tarhiyatı | Finansman hizmeti sağlandığı varsayıldığı için, hesaplanan o hayali faiz tutarı üzerinden %20 KDV faturası kesilmesi gerektiği savunulur. |
| 3. Vergi Ziyaı Cezası (VZC) ve Gecikme Faizi | Geriye dönük beyannamelerin düzeltilmesi istenir. Hem Kurumlar Vergisi hem de KDV tutarı kadar (1 Katı) Vergi Ziyaı Cezası ve ayrıca gecikme faizi uygulanır. |
Kasa Şişkinliği (100 Kasa Hesabı) Tuzağı
Bazen ortaklar çektikleri parayı "131" koduna işletmek yerine, sanki para hala şirketin nakit kasasında duruyormuş gibi muhasebeleştirir. Bilançoda bankada değil de şirketin ofisindeki kasasında nakit olarak yüz binlerce veya milyonlarca lira (100 Kasa Hesabı şişkinliği) durduğunu gören müfettişler, bunun fiili bir yalan olduğunu bilir. Fiili Kasa Sayımı yapılarak olmayan para anında tespit edilir ve tüm adat faiz cezaları yine işletilir.
Bu Yasal ve Mali Kıskaçtan Nasıl Kurtulursunuz?
Eğer bir şirket ortağı işletmeden kendi hesabına nakit çekmek zorundaysa veya halihazırda çekip 131 kodlu hesabı şişirdiyse, adat cezalarından korunmanın vergi hukuku kapsamındaki yegâne çözümü "Kâr Dağıtımı (Temettü)" kararı almaktır.
Yasal Zemin (Temettü): Şirketin geçmiş yıllarda ettiği ancak dağıtmadığı kârları varsa, şirket "Genel Kurul" kararı ile kâr dağıtımı yapar. Ortakların şirkete olan borcu (hesaptan çektikleri paralar), dağıtılan bu kâr payı alacağı ile mahsup edilerek (kapatılarak) yasal olarak sıfırlanır. Bu işlemin yasal bedeli, devlete sadece %15 stopaj vergisi ödemektir. Adat faizi ve KDV tarhiyatı riskleri tamamen ortadan kalkar.