Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yürütülen asgari işçilik araştırma işlemleri ve ilişiksizlik (temiz kâğıdı) süreçleri, müteahhitlik ve taahhüt firmalarının en kritik operasyonlarından biridir. 16 Mayıs 2026 tarihinde yayımlanan yönetmelik değişikliği ve ardından gelen 26 Haziran 2026 tarihli, 2026/16 sayılı SGK Genelgesi ile hesaplama usullerinde radikal bir değişime gidilmiştir[cite: 3, 4].
Birim Maliyet Hesaplamasında Yeni "Aritmetik" Metot
Önceki uygulamalarda inşaatın bitirildiği yıldan bir önceki yılın birim maliyetleri dikkate alınırken, yeni sistemle birlikte inşaat maliyetinin hesaplamasında "ortalama maliyet" usulüne geçilmiştir[cite: 4].
Bu yeni düzene göre; başladığı yıldan sonraki yıllarda bitirilmiş inşaat maliyetinin hesabında, inşaatın bitirildiği yıl hariç tutularak, başladığı yıl ile bittiği yıl arasındaki tüm yıllara ait birim maliyet bedellerinin aritmetik ortalaması alınacaktır[cite: 3, 4]. Birden fazla birim maliyet bedelinin yayımlandığı yıl olması halinde, o yıl içerisinde yayımlanan "son" birim maliyet bedeli dikkate alınacaktır[cite: 3, 4].
| İnşaatın Durumu ve Süresi | Uygulanacak Araştırma Yöntemi |
|---|---|
| 16.05.2026 Öncesi Biten (Henüz İşlem Yapılmayan) | Aritmetik Ortalama Hesabına Göre |
| 16.05.2026 Sonrası Kesinleşen (2 Yıldan Az Süren) | Eski Yöntem (İşlem Değişmez) |
| 16.05.2026 Sonrası Kesinleşen (2 Yıldan Uzun Süren) | Eski İşlem İptal, Aritmetik Ortalama Yeniden Hesaplanır |
Re'sen İnceleme Kıskacı: 2 Yıl Kuralı
Müteahhitlik firmaları için getirilen en sert denetim kuralı pasif dosyalarla ilgilidir. 2026/Mayıs dönemi ve sonrasında verilen son muhtasar ve prim hizmet beyannamesi döneminden itibaren en az 2 yıl boyunca bildirim yapılmayan işyeri dosyaları, SGK tarafından 5510 sayılı Kanun kapsamından çıkarılarak re'sen (otomatik) araştırma işlemine tabi tutulacaktır[cite: 3, 4]. Bu süreçte ruhsat vermeye yetkili makamlardan seviye tespit tutanakları istenecek ve inşaatın tamamlanma oranına göre eksik işçilik cezaları tahakkuk ettirilecektir[cite: 3].
Tek Ruhsat ve Kısmi İlişiksizlik İşlemleri
Mevzuatın getirdiği bir diğer yenilik ise tek dosyadan yürütülen karmaşık inşaatlara ilişkindir. Tek işyeri dosyasından yürütülmesine rağmen, birden fazla yapı ruhsatı bulunan, yapı sınıf/grubu veya asgari işçilik oranı farklı olan özel nitelikteki inşaat işleri tamamlandıktan sonra, her bir ruhsata istinaden ayrı ayrı araştırma işlemi yapılacaktır[cite: 4].
İşverence talep edilmesi durumunda, inşaatın sadece bitirildiği belirtilen kısımları için kısmi ilişiksizlik belgesi verilebilir[cite: 4]. Ancak unutulmamalıdır ki; kısmi ilişiksizlik belgesi verildikten sonra yapılan araştırma işlemlerinde daha önce bitirilen ve kısmi ilişiksizlik belgesi verilen bölümlerin yüz ölçümleri ile Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarları son hesaplamada dikkate alınmaz[cite: 3, 4].
İhale Konusu İşlerde Hakediş ve Geçici Kabul
Kamu ihaleleri alanında faaliyet gösteren şirketler (yükleniciler) için geçici kabul tarihinin tespiti ve hakediş ödemelerindeki usuller netleştirilmiştir:
-
İstihkakın Bildirilmemesi Durumu
İşin geçici kabulü noksansız yapılmakla birlikte işverene ödenmesi gereken toplam istihkak tutarının bildirilmemesi ve işverence talep edilmesi halinde, işverene ödenen hakediş tutarı üzerinden araştırma yapılabilir[cite: 3, 4]. Ancak, ilişiksizlik belgesi kesin istihkak bildirilene dek düzenlenmez[cite: 4].
-
Mahsup ve İlişiksizlik İşlemi
Daha sonraki bir tarihte ihale makamı tarafından ödenmesi gereken toplam istihkak tutarının bildirilmesi durumunda, daha önce araştırma yapılan tutar toplam istihkak bedelinden düşülerek (mahsup edilerek) kalan tutar üzerinden yapılan araştırma sonucu ilişiksizlik belgesi düzenlenir[cite: 3, 4].
-
Fark İşçilik Borcunun Kesinleşmesi
İhale konusu işler veya özel nitelikteki inşaat işleri için tespit edilen eksik işçilik üzerinden hesaplanan prim tutarı, aksine bir tespit yoksa, iş bitim tarihinin bulunduğu aya mal edilerek gecikme zammı ile birlikte tebliğ edilir[cite: 3]. Borcun 1 ay içinde ödenmesiyle ilişiksizlik işlemleri sonuçlandırılır[cite: 3].